Një zhvillim i fundit në Serbi ka shkaktuar reagime të forta në opinionin publik dhe tek organizatat për të drejtat e njeriut, pasi në ambientet e Kuvendit të Serbisë është hapur një ekspozitë që i kushtohet Njësive Speciale të Policisë dhe komandantit të tyre, Obrad Stevanoviq, një figurë e lidhur ngushtë me regjimin e Slobodan Milosheviqit gjatë luftës në Kosovë. Ky veprim ka nxitur akuza të drejtpërdrejta për revizionizëm historik dhe përpjekje për të shtrembëruar të vërtetën mbi krimet e kryera gjatë viteve ’90.
Ekspozita, e prezantuar nga autoritetet serbe si një akt nderimi për “heroizmin” e forcave policore, është parë nga kritikët si një përpjekje për të rehabilituar figura dhe struktura që janë lidhur me shkelje të rënda të të drejtave të njeriut. Pamjet nga ceremonia e hapjes, ku ministri i Punëve të Brendshme Ivica Daçiq shfaqet duke përshëndetur dhe buzëqeshur me veteranë, kanë shtuar më tej zemërimin, duke u interpretuar si një sinjal i qartë i mungesës së reflektimit institucional mbi të kaluarën.
Në të njëjtën kohë kur në Kosovë përkujtohen viktimat e luftës dhe krimet e dokumentuara të forcave serbe, ky veprim i institucioneve serbe shihet si një provokim i rëndë dhe një përpjekje për të ndryshuar narrativën historike. Organizatat për të drejtat e njeriut kanë reaguar ashpër, duke paralajmëruar se glorifikimi i figurave të tilla në institucione shtetërore nuk është vetëm i papranueshëm, por edhe i rrezikshëm për procesin e pajtimit në rajon.
Drejtoresha e Fondit për të Drejtën Humanitare, Natasha Kandiq, ka theksuar se institucione si parlamenti nuk duhet të shndërrohen në hapësira ku relativizohen apo justifikohen krimet e luftës. Sipas saj, ekspozita nuk përfaqëson një pasqyrim objektiv të historisë, por një përpjekje të qëllimshme për të shtypur faktet e vërtetuara në gjykata ndërkombëtare dhe për të krijuar një kujtesë selektive që i shërben narrativave politike.
Kritikat janë përqendruar edhe tek mungesa e përmendjes së disa prej ngjarjeve më të rënda të luftës në Kosovë. Operacionet në zonën e Gjakovës, ku u vranë qindra civilë shqiptarë, si dhe zbulimi i varrezave masive në Batajnicë, përfshirë krimet në Mejë, Korenicë dhe Beleg, nuk janë reflektuar në ekspozitë. Sipas aktivistëve, kjo nuk është një harresë e rastësishme, por një mohim i qëllimshëm institucional që synon të minimizojë përgjegjësinë për krimet e kryera.
Edhe përfaqësues të shoqërisë civile në Serbi kanë shprehur shqetësim të thellë për këtë zhvillim. Nga Nisma e të Rinjve për të Drejtat e Njeriut është theksuar se, në vend që institucionet shtetërore të promovojnë transparencën dhe përballjen me të kaluarën, ato po përdoren për të pastruar imazhin e figurave të kontestuara. Sipas tyre, ky është një hap prapa në përpjekjet për drejtësi dhe pajtim, duke rrezikuar të thellojë ndarjet dhe tensionet në rajon.
Ky rast vjen në një moment kur Ballkani vazhdon të përballet me plagët e së kaluarës dhe me sfidat e ndërtimit të një të ardhmeje të bazuar në të vërtetën dhe drejtësinë. Për shumë analistë, mënyra se si shoqëritë ballafaqohen me historinë e tyre është thelbësore për stabilitetin afatgjatë. Në këtë kontekst, çdo përpjekje për të rishkruar apo relativizuar krimet e luftës shihet si një pengesë serioze për proceset e integrimit europian dhe për ndërtimin e besimit mes vendeve të rajonit.
Reagimet ndaj kësaj ekspozite tregojnë se çështja e kujtesës historike mbetet një temë e ndjeshme dhe e pazgjidhur. Ndërsa disa e shohin atë si një akt krenarie kombëtare, të tjerë e konsiderojnë një përpjekje të rrezikshme për të deformuar të vërtetën dhe për të shmangur përgjegjësinë. Në fund, kjo përplasje narrativesh tregon se beteja për historinë vazhdon të jetë po aq e rëndësishme sa edhe ajo për të ardhmen.
