Pas viteve të tëra premtimesh dhe dështimesh në zbatim, Kosova duket se po i afrohet një momenti vendimtar në reformimin e sistemit shëndetësor, pasi Qeveria e Kosovës ka miratuar për herë të dytë Ligjin për Sigurimin e Detyrueshëm Shëndetësor më 3 prill 2026, ndërsa Kuvendi i Kosovës e ka kaluar atë në lexim të parë më 10 prill. Ky zhvillim ka rikthyer shpresat se një nga reformat më të përfolura, por të pazbatuara që nga viti 2014, mund të fillojë më në fund të funksionojë në praktikë.
Sipas ekspertit të politikave shëndetësore Liridon Bllaca, Kosova ka qenë dukshëm e vonuar në ndërtimin e një sistemi funksional të sigurimit shëndetësor, megjithatë ai shpreh optimizëm se kësaj radhe ekziston një mundësi reale për zbatim. Ai vlerëson se funksionalizimi i plotë i sistemit do të kërkojë kohë dhe mund të zgjasë deri në pesë vjet, duke marrë parasysh kompleksitetin e ndërtimit të një mekanizmi të tillë në nivel kombëtar.
Ligji parasheh që qytetarët të kontribuojnë me 7 për qind të të ardhurave mujore për sigurim shëndetësor, një përqindje që ndahet në mënyrë të barabartë mes punëmarrësit dhe punëdhënësit, nga 3.5 për qind secili. Ky mekanizëm synon të krijojë një fond të qëndrueshëm financiar, i cili do të mbulojë shërbimet bazike shëndetësore për qytetarët, duke synuar që në të ardhmen pacientët të mos përballen më me situata ku detyrohen të blejnë vetë barna apo materiale mjekësore për trajtim.
Megjithatë, sfidat mbeten të shumta. Bllaca thekson se kjo përqindje mund të mos jetë e mjaftueshme për të mbuluar të gjitha shërbimet, sidomos ato më të kushtueshme, duke lënë të hapur mundësinë që sistemi të ketë nevojë për përforcim të mëtejshëm financiar. Në anën tjetër, një pjesë e qytetarëve, veçanërisht ata që janë pjesë e skemave sociale, do të përjashtohen nga pagesa e kontributeve, ndërsa do të kenë të drejtë të përfitojnë shërbime të njëjta si të gjithë të tjerët.
Një element i rëndësishëm i këtij sistemi është fleksibiliteti në marrjen e shërbimeve, pasi qytetarët do të mund të trajtohen si në institucionet publike ashtu edhe në ato private, në rastet kur shërbimet nuk ofrohen në sektorin publik. Kjo pritet të ndikojë në rritjen e cilësisë së shërbimeve dhe në uljen e presionit mbi sistemin publik shëndetësor.
Megjithatë, edhe nëse ligji hyn në fuqi, qytetarët nuk do të përfitojnë menjëherë nga shërbimet. Sipas ekspertëve, do të ketë një periudhë fillestare gjatë së cilës do të mblidhen kontributet për të krijuar fondin e sigurimeve, që do të thotë se për disa muaj qytetarët do të paguajnë pa përfituar ende drejtpërdrejt nga sistemi.
Një tjetër çështje që shtrohet është ajo e sigurimeve private, ku qytetarët që tashmë kanë një sigurim të tillë do të kenë mundësi të zgjedhin nëse do ta mbajnë atë apo do të mbështeten në sistemin publik. Kjo krijon një realitet të ri në tregun e shërbimeve shëndetësore, ku konkurrenca mes sektorit publik dhe privat mund të sjellë përmirësime, por edhe sfida të reja.
Sipas Bllacës, arsyeja kryesore pse sigurimi i detyrueshëm shëndetësor nuk është realizuar për gati 12 vjet që nga miratimi i parë i ligjit në vitin 2014 lidhet me mungesën e vullnetit politik ndër vite. Kjo e bën edhe më të rëndësishme që procesi aktual të shoqërohet me angazhim të vazhdueshëm institucional dhe me monitorim të rreptë të zbatimit.
Në këtë fazë, pritshmëritë janë të mëdha, por edhe skepticizmi mbetet prezent. Qytetarët presin që ky ligj të mos mbetet vetëm në letër si më parë, por të sjellë ndryshim real në përditshmërinë e tyre, duke garantuar qasje më të lehtë dhe më cilësore në shërbimet shëndetësore. Në fund, suksesi i këtij sistemi nuk do të matet me përqindjen e kontributeve, por me atë nëse qytetari do të ndiejë realisht siguri dhe mbështetje kur ka më shumë nevojë për shëndet.
