Në Kosovë është shënuar një tjetër rritje e çmimeve që prek drejtpërdrejt konsumatorët e duhanit, duke shkaktuar shqetësim tek përdoruesit e rregullt dhe duke nxitur debate mbi politikën fiskale dhe efektet e saj sociale. Sipas të dhënave më të fundit nga tregu, çmimi i një pakete cigareve është rritur për 10 cent, një ndryshim që përfshin të gjitha llojet dhe markat që qarkullojnë në vend, raporton Gazeta Minuti.
Ndërkohë që 10 cent mund të duket një shifër e vogël për një paketë të vetme, për konsumatorët që përdorin duhan çdo ditë kjo përbën një barrë shtesë të ndjeshme në baza mujore dhe vjetore. Ekspertët financiarë vlerësojnë se për një përdorues mesatar që konsumon një paketë cigaresh në ditë, kjo do të përkthehet në rreth 3 euro më shumë shpenzime çdo muaj, ose rreth 36 euro në vit, vetëm për një individ. Kur merren parasysh mijëra konsumatorë në të gjithë vendin, kjo rritje përbën një ndikim ekonomik të konsiderueshëm, jo vetëm për familjet, por edhe për tregun e duhanit në përgjithësi.
Tregtarët dhe distributorët kanë konfirmuar se ndryshimi tashmë ka hyrë në fuqi dhe reflektohet në raftet e shitjes në pothuajse të gjitha pikat në vend. Ndërkohë, burime nga sektori tregtar pohojnë se rritja ka karakter unifikues, duke u aplikuar njësoj nga të gjithë operatorët, çka synon të shmangë konkurencën jo të drejtë dhe ndryshimet arbitrare të çmimeve midis pikave të ndryshme të shitjes.
Arsyet e rritjes lidhen kryesisht me ndryshimet në akcizë, si dhe me rritjen e kostove të importit dhe furnizimit, të cilat ndikojnë drejtpërdrejt në çmimin final për konsumatorin. Analistët ekonomikë theksojnë se kjo është pjesë e një politike më të gjerë fiskale që synon dy objektiva kryesorë: rritjen e të hyrave në buxhetin e shtetit dhe, njëkohësisht, dekurajimin e konsumit të produkteve të dëmshme për shëndetin publik.
Nga ana tjetër, reagimet e qytetarëve kanë qenë të përziera. Disa konsumatorë e shohin rritjen si një barrë shtesë financiare në një kohë kur çmimet e produkteve bazë dhe shërbimeve janë në rritje, duke ndikuar negativisht në buxhetin familjar. Ndërsa të tjerë e konsiderojnë këtë masë si një hap pozitiv në drejtim të shëndetit publik, duke mundësuar uljen e konsumit të duhanit dhe përfitime afatgjata shëndetësore.
Ekspertët e ekonomisë paralajmërojnë gjithashtu për një efekt të mundshëm të pakontrolluar: rritjen e tregut të zi të duhanit. Sipas tyre, kur çmimet e produkteve të akcizës rriten, një pjesë e konsumatorëve mund të kthehet drejt tregut ilegal, duke sjellë fitime të padeklaruara për kontrabandistët dhe duke dëmtuar të ardhurat e shtetit. Kjo mund të kërkojë masa shtrënguese kontrolli nga autoritetet doganore dhe policore, për të parandaluar përhapjen e tregut informal.
Sektori shëndetësor ka mirëpritur pjesërisht këtë masë, duke e cilësuar si një mundësi për të ulur varësinë nga duhani dhe për të promovuar ndërgjegjësimin mbi efektet negative të tij. Sipas të dhënave të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, çdo rritje e çmimeve të cigareve mund të ulë konsumin dhe të nxisë individët për të ndaluar ose reduktuar përdorimin e duhanit.
Në përfundim, kjo rritje çmimi për cigaret shihet si një kombinim i politikës fiskale dhe shëndetësore, e cila synon të sigurojë të ardhura shtesë për buxhetin dhe të ndikojë në sjelljet e konsumatorëve. Megjithatë, efekti real i kësaj mase do të varet nga reagimet e konsumatorëve, nga mundësia e tregut të zi dhe nga efektet sociale të rritjes së barrës financiare mbi familjet që përballen me rritjen e kostos së jetesës.
Në ditët në vijim pritet që autoritetet të japin udhëzime shtesë për tregtarët dhe të monitorojnë ndikimin e kësaj mase, duke vlerësuar nëse është e nevojshme ndërhyrje shtesë për të mbrojtur konsumatorët dhe për të garantuar funksionimin e tregut ligjor.
