Çështja e emërimit të anëtarit të fundit të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve po shndërrohet në një nga debatet më të nxehta institucionale në vend, me dilema të thella ligjore dhe politike që mund të përfundojnë në një përballje në Gjykata Kushtetuese e Kosovës. Në qendër të këtij debati është interpretimi i kompetencave kushtetuese dhe mënyra se si duhet të respektohet praktika e deritanishme në përbërjen e Komisioni Qendror i Zgjedhjeve.
Sipas Eugen Cakolli nga Instituti Demokratik i Kosovës, situata aktuale është rezultat i një dështimi të mëhershëm institucional, duke vlerësuar se ish-presidentja Vjosa Osmani nuk ka ushtruar kompetencën e saj kushtetuese për emërimin e anëtarit të mbetur të KQZ-së brenda afateve të përcaktuara. Ai thekson se kjo ka krijuar një vakum institucional dhe një precedent problematik, sidomos pasi edhe vendimi i Kushtetueses nuk e ka zgjidhur përfundimisht këtë çështje në praktikë.
Tani, barra e vendimmarrjes ka kaluar tek ushtruesja e detyrës së presidentit, Albulena Haxhiu, e cila ndodhet në një pozitë të ndjeshme për shkak të rolit të saj të dyfishtë si figurë institucionale dhe pjesë e Lëvizja Vetëvendosje. Sipas Cakollit, kjo e bën situatën edhe më të komplikuar, pasi çdo vendim mund të interpretohet si politik dhe jo thjesht procedural.
Në thelb të debatit është pyetja se cilit subjekt politik i takon anëtari i fundit. Cakolli argumenton se, sipas modelit që aplikon Kosova, i njohur si modeli strikt i përfaqësimit, ky vend duhet t’i takojë Partia Demokratike e Kosovës, pavarësisht numrit të deputetëve në Kuvend. Ky model nuk bazohet në proporcionalitet, por në përfaqësimin e grupeve parlamentare si entitete të barabarta, çka sipas tij garanton një balancë më të drejtë dhe një perceptim më të madh të paanshmërisë së KQZ-së.
Ai paralajmëron se çdo devijim nga kjo praktikë mund të ketë pasoja serioze. Nëse anëtari emërohet nga radhët e Vetëvendosjes, siç është përfolur në skenën politike, atëherë çështja pritet të dërgohet në Gjykatën Kushtetuese, duke hapur një kapitull të ri përplasjesh institucionale. Një zhvillim i tillë, sipas tij, do të rrezikonte jo vetëm funksionalitetin e KQZ-së, por edhe besimin e publikut në këtë institucion kyç për proceset zgjedhore.
Cakolli rikujton se praktika e deritanishme ka qenë e qartë dhe konsistente. Ai përmend rastet e mëhershme kur presidentët, përfshirë Hashim Thaçi dhe Atifete Jahjaga, kanë ndjekur të njëjtin model të përfaqësimit strikt në emërimet për KQZ, duke ruajtur një standard të qëndrueshëm institucional. Edhe në vitin 2021, sipas tij, është ndjekur e njëjta logjikë, duke e bërë të qartë se kjo nuk është një çështje interpretimi të ri, por respektim i një praktike të konsoliduar.
Një tjetër element që ai sjell në vëmendje është një vendim i mëhershëm i Kushtetueses lidhur me ushtruesin e detyrës së presidentit Jakup Krasniqi, ku theksohej se ushtruesi i detyrës gëzon kompetenca të plota kushtetuese për vendimmarrje. Kjo nënkupton se Haxhiu ka të drejtën ligjore për të bërë emërimin, por mbetet e hapur pyetja nëse ajo do të ndjekë praktikën ekzistuese apo do të marrë një vendim që mund të sfidohet juridikisht.
Ndërkohë, presioni politik po rritet. Partia Demokratike e Kosovës i është drejtuar zyrtarisht Haxhiut me kërkesë për të proceduar emërimin e anëtarit të saj në KQZ, duke e konsideruar këtë si të drejtë të garantuar nga Kushtetuta dhe praktika institucionale. Afati ligjor për këtë vendim është 11 prilli, çka e bën situatën edhe më urgjente dhe e shton presionin për një zgjidhje të shpejtë.
Në këtë klimë të tensionuar, vendimi përfundimtar nuk do të jetë vetëm një çështje teknike, por një test i rëndësishëm për funksionimin e institucioneve dhe respektimin e rendit kushtetues. Nëse procesi do të përfundojë me konsensus apo me një tjetër përplasje në Gjykatë, kjo mbetet për t’u parë, por ajo që është e sigurt është se kjo çështje ka potencialin të ndikojë drejtpërdrejt në besueshmërinë e procesit zgjedhor në Kosovë.
